PARAANGAN

Sami-tek ti agsadag iti ayamuom ti abagam

iti sardam a panagtupak ti tudo.

Inuksoben ti langit dagiti algudon nga ulep

Ket binallasiw ti angin dagiti muyong

a nagpunganan ti rabii. Nalanay

a sinaklot ti daga ti naiwaris

bendita ti danum kas iti ayamuom

kadagiti abagam.

Sam-itek ti kopita ti arak

ngem samsam-itek ti dulse

nga insabat dagiti bibigmo.

Innakon, kunak koma, ngem

 nagdayasadas ken simmuknor

dagiti dalluyon iti adayo a taaw.

Mangegko ti nakemmo ken

ti timek ti pusom. Iti ruar

sumleng dagiti saleng.

Kasla maikawaak iti seda

ken bangbanglo a sinangalta

iti arakup. Adayo pay

ti sangladanta a bigat.

 

Advertisements
PARAANGAN

Ode to the Oligarchs

Once we know who the rich are and how they encourage a certain amount of following for their positive contribution to society, we are constrained in a spirit of charity to praise and encourage them to do some more. This is the least we can do for they also have screens around themselves to shield them from perjury and injury from remarks inimical to their person.

On the praise side, we can mention their contribution to sports in the community and in the elementary schools. For many years, open basketball courts that are also used by the farmers to dry newly-harvested palay is a signature contribution of the well-off and their colleagues in the local governments.

Big businessmen also build school buildings complete with amenities that send a trend, in terms of the design, to the school-building programs of government, including frugal costing that goes with the children-friendly design. I worked closely in the past with a federation of Chinese businessmen who saw fit to complement government in the school building program. They source materials and builders locally. Productive timelines and deadlines were strictly followed and the inauguration was done with a simple turnover program attended by both the LGU and DEPED and the children and their parents.

I never saw the end or termination of this laudable project, but when you pass by school plants the signages were drawn on the end side of the buildings for all people to see. Emulative practices unfavorable, nontheless, the signal given by the federation in the school building is worthy of admiration.

The parent-teachers association has a different tack. But they also serve the purpose of improving the classroom atmosphere and provide teaching materials where lacking. But this is mass contribution and in an oblique way, contributions come from the rich in the community.

What we want to see at this point is more civic involvement by the rich of the community in the design, build-up and maintenance of public parks and common recreation areas that aren’t in the plans of the LGU. We are thinking of a philanthropic involvement by the well-meaning and learned class because the community needs to steer the old “clean and green” program towards a park-building program.

Such a program can complete the malls and central business districts in a way never tried  before. Malls have become a way of life in urban centers, but a new tack for parks and walkways that are adjunct to or accessible to the malls can improve the overall. This is rather an oxymoron because malls and parks are synonymous. But the owners of malls can help park developers to green adjacent areas that benefit their business and the city or town.

There is an encouraging signal in the capital towns and major cities in Northern Luzon for undertaking this park development program. Two things can propel the program. One, get  landowners to donate a two-hectare lot and allow government to negotiate the terms, the build-up of services to support the project and integrate an amount that can be equitably shared. Second, a plan from day 1 to the succeeding year can be integrated. A nursery and water system can be incorporated with a small funding from the big taxpayers of the town or city. The administration of the park can be at the expense of the mall owners.

This modest proposal can impel new development in people empowerment through the rich who can find satisfaction and fun in this project next to their SUVs and meritorious lifestyles.

 

 

 

 

Ode to the Oligarchs

BAYAKABAK, TUDO–AGDANIWKA

Umuna a Paset: Ti Agtultuloy a Programa iti ISU Creative Writing in Iluko

Itay napan a Biernes, 26 ti Mayo, intuloyko ti nangisuro iti panagputar iti daniw kadagiti estudiante ti ISU at Roxas iti kampusda dita Rang-ayan, Roxas, Isabela. Bassit ti napan ta kalkalpas ti klase ken kanayon a napigsa dagiti bayakabak iti malmalemPanagtatalon manen ken uray dagiti mula a mais nabusatanda iti kaadu ti sibug ti tudo. Adda 35 nga ubbing a nakipoatpatang tapno mangkompletoda iti saggaysa a daniw iti sukog ti Sonnet. Dakkel dur-asan ti panagadalda no bilang isuda amin ket maka-
Dagitoy dagiti ubbing nga inukkonmi babaen ti tulong ti Administrador Dr. Quirino D. Parallag ken ni Dr. Marilyn S. Luzano, mangimaton iti Kurso ti Educasion a pagmedioran dagitoy ubbing iti Edukasion.
Dagitay awan bagsakda uray nababa ti markada. Nagbanag a kasta, ket adda nairehistro nga agdagup iti 88 nga estudiante. Aganay sa a 30 dagiti agturpos iti daytoy Hunio, ngem ti mayorya ket adda iti Maikatlo a Tukad iti kursoda.
Nayalnag ngarud iti Oktubre itan napan a tawen iti ISU at Roxas ti baro a programa ti Timpuyog Dagiti Mannurat Iti Iluko iti Fiipinas a managan, “ISU Creative Writing in Iluko” ken inawaganmi dagiti adalan nga ubbing a “Fellow” kas araramaten iti UP wenno La Salle. Napno iti namnama ti Timpuyog, nga idauloan ni presidente Franklin P. Macugay,  a maidur-as ti proyekto babaen ti panagkaykaysa. Ngem naitantan agsipud iti bagyo nga immagibas iti Isabela ken iti kadaklan ti Cagayan Valley idi Nobiembre 8 a lukatna koma. Ken agsipud ta nairut ti iskediul iti Disiembre, agpapan pay agleppas ti umuna semestre iti daytoy a bulan, nadesisionan iti ISU ken Timpuyog a pagandaren ti Creative Writing Program iti maikadua a Sabado ti Enero wenno Enero 14 iti baro a tawen.
Nagbanag ngarud a kasta. Naluktan met laengen ti Programa ket makapnek ti resulta ti rugi ta inatendaran da Apo Macugay, ni Bise-Presidente Ruperto P. Manuel a nangiparang iti Ortograpia ti Iluko, ni Apo Marcelo R. Llarenas, napasnek a kameng ti gunglo ken kolumnista iti Timpuyog Journal(TJ) a kas ken ni Apo Manuel, a nangibinsa-binsa iti panagsurat iti salaysay, ni Apo Crispin D. Dannug Jr., miembro iti Hunta Direktibo, kolumnista met iti TJ ken dumadaniw, a nanglukag iti panagsurat iti daniw ken sarita. Nakadua pay ni Apo Yong dela Cruz, BOD met laeng ken mangibagi iti probinsia ti Quirino. Mabasa ti dagup ti pakasaritaan ti rugi ti ISU Creative Writing in Iluko Program iti isyu ti Pebrero 2017 ti Timpuyog Journal.
Dakkel nga agsaw ti rugi ta numan pay Ilokano amin dagiti ubbing nga adalan, sumasaritada iti Filipino/Tagalog ta isu ngarud ti mediorda iti Edukasion a kursoda. Nalaka a malayaw ti problema ti ortograpia ken gramar, kunkunami. Ngem ti panagputar iti obra a literatura ket damoda unay numan pay adda met kadakuada ti kameng ti warnakan ti ISU, a nakaasa-anda pay iti panagsurat iti opinion ken dandaniw iti Filipino/Tagalog.
Naregta ken narimat ti rugi, kas impakita ti nagkaykaysa a parang amin a kameng ti Programa. Ket naaramid ngarud idi February 11 ti maikadua a paset iti panagsurat iti daniw babaen iti wardas ni Apo Dannug. Sonnet wenno soneto ti umuna a naisuro kadagiti ubbing agsipud iti disiplina daytoy a magiparang iti tumutop a ladawan kas pangarig wenno simbolo iti tema ken ti di panagpapada ti rima wenno ungto nga aweng dagiti iniran-iras wenno linia ti daniw, manipud umuna ingganat maika-14. Nadiskutiren ti Shakespearean sonnet iti pangluat a lektiur ket assignment dagiti ubbing ti mangisumeter ken ni Apo Dannug ti umuna kuatren ti daniw a putarenda.
Napasamak ngarud a dagitoy insumeterda ti nabinsa-binsa ken naggi-innadalan iti dayta a bigat ti Febrero. Dagitoy dagiti nakita a tema dagiti kuatren: panangabaroanan, ayat iti sabali, ayat kadagiti nagannak, ti kalidad ti maestra/o a pagbalinandanto, ti kinapintas ti nakaparsuaan, saguday ken nasayaat a kababalin ti tao ken panagayat iti Dios. Adda met group dynamics a managan ti “Kansion ni Sion” tapnon maka-aramid ti listaan dagiti nagrupo-grupo nga estudiante iti amin a sarita (noun) nga agleppas iti “sion”, Ilokano man wenno Tagalog, uray English.
Nailawlawag a ti nomen wenno noun a sarita isuda ti pangadawan kadagiti tema a suraten, wenno pangrugian iti inspirasion nga agputar. Isu dagitoy ti pagwerretan ti panunot tapnon maipalawag iti  nairteng a sarita, pangarig, metafora ken baro a panangiyebkas.
Sakbay a naggibus ti maikadua a paset iti panagputar iti daniw, naukag ti partisipasionda iti umadani nga International Literary Convention sadiay Philippine Ports Authority (PPA), Poro Pont, San Fernando City, La Union. Nagkari dagiti 40 nga adalan a mapanda no bilang adda diskuentoda bilang estudiante. Inakseptar ti Timpuyog dayta a singasing. Maysa a bus ti punoen, kunami, ket dagiti laeng adda naikumitna iti adaw ti Abril 9 – 11 ti nagkitakit nga agatender.
Iti dayta a session, dakkel ti namnama nga adda tumanor a nalalaing a mannurat ken managbasa iti daniw ken dadduma pay a genre ti Literatura Ilokana. Makunami daytoy agsipud ta napasnek dagiti ubbing ken mausardanto iti masakbayan no bilang agisurodanto iti Mother Tongue. Naipaganetget kadakuada a ti Mother Tongue a maaramat it panagisuro iti Kindergarten inggana’t Grado Tres ket supsuportaran ti ISU Creative Writing in Iluko Program.

Iti Maikadua a Paset daytoy nga artikulo, iparangmi dagit nagapuanan iti maikatlo nga ispesial  session iti panagsuratan iti sonnet.

BAYAKABAK, TUDO–AGDANIWKA